Już 30 marca obchodzimy Światowy Dzień Endometriozy. To ważny moment dla placówek medycznych i środowiska pielęgniarsko-położniczego, ponieważ dotyczy choroby przewlekłej, bolesnej i nadal zbyt często rozpoznawanej po wielu latach od pojawienia się pierwszych objawów.

Endometrioza – kluczowe fakty dotyczące diagnostyki

Czy wiesz, że endometrioza może dotyczyć nawet co 10. kobietę w wieku rozrodczym? To nie tylko bolesne miesiączki, ale przewlekła choroba, która może wpływać na płodność, funkcjonowanie jelit i pęcherza, życie seksualne oraz zdrowie psychiczne.

Najważniejsze informacje:

1. Skala problemu: Endometrioza dotyczy około 10% kobiet w wieku rozrodczym. Mimo tak dużej skali, wiele pacjentek przez długi czas nie otrzymuje właściwego rozpoznania.
2. Czas do diagnozy:Od pierwszych objawów do rozpoznania mija średnio kilka lat.W praktyce oznacza to przewlekły ból, absencje w pracy lub szkole i wielokrotne konsultacje, zanim pacjentka trafi na odpowiednią ścieżkę diagnostyczną.
3. Objawy, których nie wolno bagatelizować: Silny ból miesiączkowy, przewlekły ból miednicy, ból podczas współżycia, dolegliwości jelitowe lub ze strony układu moczowego, a także trudności z zajściem w ciążę mogą wymagać pogłębionej diagnostyki.

Od 1 lipca 2025 roku pacjentki w Polsce mogą korzystać z nowego, kompleksowego modelu opieki NFZ realizowanego w 8 wyspecjalizowanych ośrodkach. To ważny krok w stronę leczenia wielospecjalistycznego, obejmującego diagnostykę, leczenie zachowawcze, operacyjne i opiekę pooperacyjną.

 Czym jest endometrioza?

Endometrium jest to błona śluzowa macicy, która narasta w trakcie cyklu miesiączkowego.  W endometriozie komórki podobne do endometrium rozwijają się poza macicą i powodują stan zapalny, ból oraz bliznowacenie. Te nieprawidłowe komórki mogą pojawić się na jajniku, w otrzewnej, w miednicy mniejszej oraz na innych narządach.  Endometrioza jest więc to choroba przewlekła, zależna od hormonów. W większości ogniska endometriozy zlokalizowane są na jajnikach, jajowodach, otrzewnej jamy brzusznej a czasami w przegrodzie między pochwą a odbytnicą czy też w ścianie pęcherza moczowego.

Głównym objawem endometriozy jest ból wywołany przewlekłym stanem zapalnym. Objawem endometriozy może być nie tylko bolesna miesiączka, ale także ból towarzyszący współżyciu, podczas wypróżniania czy przewlekły ból podbrzusza między miesiączkami.

Dlaczego tak trudno rozpoznać endometriozę?

Endometrioza jest dość częstą chorobą ginekologiczną. Dane statystyczne mówią, że dotyczy ona około 10% kobiet w wieku rozrodczym. Oznacza to, że w Polsce może chorować na nią nawet milion pacjentek. Najczęściej rozpoznaje się ją u kobiet między 19. a 35. rokiem życia  - jest to 83% wszystkich przypadków.  Pacjentki w wieku 36-35 lat to 59% przypadków, a wiek pacjentek między 19-25lat to 24% zachorowań na endometriozę. W 2024 roku liczba nowych diagnoz wzrosła o 18% w porównaniu z rokiem ubiegłym.

Pomimo, że endometrioza jest częstą chorobą, jej rozpoznawanie bywa często opóźnione. Szacuje się, że średni czas od pojawienia się objawów do postawienia diagnozy wynosi 7-10 lat. Jako przyczynę podaje się tu zmienność objawów choroby.  Ryzyko zachorowania rośnie kiedy kobieta ma obciążenie rodzinne. Kiedy choruje matka lub siostra  prawdopodobieństwo zachorowania może być nawet 2-10 razy wyższe. Specjaliści szacują, że w 30-50% przypadków choroba może współistnieć z niepłodnością.

Przyczyny i objawy endometriozy

Przyczyny tej choroby nie są jednoznaczne. Badania mówią o współdziałaniu czynników genetycznych, immunologicznych i środowiskowych. Endometrioza często łączy kilka mechanizmów. U jednej pacjentki dominują czynniki genetyczne u drugiej np. zmiany zapalane w obrębie miednicy mniejszej.

Czynniki środowiskowe nie są przyczyną choroby jednak mogą wpływać na nasilenie objawów. Nie uznaje się ich jednak za bezpośrednią przyczynę. W dużej mierze powstawanie endometriozy nie jest zależne od pacjentki, zostaje to poza kontrolą kobiety. Endometrioza nie wynika też z żadnych zaniedbań ani błędów. Dlatego też kluczowe jest jej wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie.

Szacuje się także, że endometrioza może przebiegać bezobjawowo. Dotyczy to nawet 25% przypadków. Zazwyczaj wykrywa się ją przypadkowo podczas wykonywania różnych badań.

Objawy endometriozy na wczesnym etapie często są bagatelizowane. Najczęściej pojawią się po pierwszej miesiączce i nasilają się cyklicznie. Do najczęstszych sygnałów należą:

• silny ból w podbrzuszu lub dolnej części pleców w trakcie miesiączki
• ból trwający dłużej niż 1-2dni
• obfite miesiączki trwające ponad 7dni
• plamienia między miesiączkami
• wzdęcia, nudności, biegunki, zaparcia nasilające się w cyklu
• przewlekłe zmęczenie

Charakterystyczne też są nietypowe objawy jelitowe, objawy ze strony pęcherza moczowego oraz ból przy współżyciu. Kiedy ból wyłącza z pracy, ze szkoły lub życia rodzinnego, kiedy standardowe leki przeciwbólowe nie przynoszą efektu, kiedy objawy z miesiąca na miesiąc nasilają się oznacza to, że należy zgłosić się do lekarza i rozpocząć diagnostykę.

Leczenie endometriozy

Leczenie tej choroby nie opiera się na jednej metodzie, ono ma na celu kontrolę choroby a nie całkowite usunięcie jej przyczyny. Terapia jest oparta na:

• redukcji bólu i poprawie jakości życia
• zahamowaniu aktywności ognisk endometriozy i postępu zmian
• ochronie płodności lub wsparciu leczenia niepłodności

W pierwszej kolejności stosuje się leki zapalane oraz hormonalne. Leczenie operacyjne rozważa się , gdy ból utrzymuje się pomimo leczenia  farmakologicznego, obecna jest torbiel na jajniku, występują zrosty zaburzające anatomie miednicy oraz gdy pacjentka ma problem z zajściem w ciążę.

Endometrioza ma wpływ na jakość życia pacjentki, jej zdrowie psychiczne i relacje. Dlatego tez leczenie powinno być wielkokierunkowe. Ważną rolę odgrywa tu fizjoterapia uroginekologiczna, wsparcie psychologiczne oraz dieta przeciwzapalna i regularna aktywność fizyczna.

Od 1 lipca 2025 roku w Polsce działa model kompleksowej opieki NFZ nad pacjentką z endometriozą w 8 wyspecjalizowanych ośrodkach. Skierowanie wystawia lekarz POZ lub ginekolog. Ne obowiązuje rejonizacja. Aktualne informacje znajdują się na stronie nfz.gov.pl oraz na stronach poszczególnych placówek.

 Źródło wiedzy i pełny artykuł: kliklekarz.pl